Kształtowanie świadomości ekologicznej dzieci przedszkolnych jest nie tylko potrzebą, ale także nakazem współczesności. Środowisko, na skutek ciągłej degradacyjnej działalności człowieka, staję się coraz bardziej dla niego niekorzystne, stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia.

Jednym, z poważniejszych problemów środowiskowych, które pojawiły się w naszym kraju w ostatnich latach, jest wciąż wzrastająca liczba odpadów komunalnych, przy równoczesnym braku sprawnego systemu ich unieszkodliwiania.

Kształcenie społeczeństwa, tak w ramach edukacji formalnej, jak i nieformalnej, jest jednym z podstawowych czynników warunkujących pomyślne i szybkie wdrożenie zasad racjonalnej gospodarki odpadami w kraju. Musi się to odbywać przy pełnej akceptacji świadomego ekologicznie społeczeństwa. Do nawyków mieszkańców powinna należeć zarówno wstępna segregacja odpadów w ich gospodarstwach domowych, jak również świadome dokonywanie zakupów takich produktów, których przynajmniej część (np. opakowanie) jest przydatna do ponownego wykorzystania.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat w Polsce przeprowadzono wiele różnorodnych badań socjologicznych i psychologicznych, dotyczących problemów świadomości ekologicznej społeczeństwa. Z niewielu badań prowadzonych wśród dzieci wynika, iż ich poziom wiedzy i świadomości ekologicznej jest stosunkowo niski. W wielu przypadkach głównymi źródłami wiedzy u dzieci są media (telewizja, radio, kolorowe tygodniki). Dlatego już na początku edukacji (przedszkole, pierwsze klasy szkoły podstawowej) obraz zagadnień środowiskowych u dziecka jest nieprawidłowy, zniekształcony i stereotypowy. Posiadane informacje są nieuporządkowane, nie umożliwiają kojarzenia przyczyn i skutków zjawisk przyrodniczych.

Efekty edukacji środowiskowej (działania człowieka na rzecz środowiska, w tym racjonalne gospodarowanie odpadami) w znacznej mierze zależą od tego, w jakim wieku został rozpoczęty proces edukacji. Z punktu widzenia psychologii i pedagogiki wiek przedszkolny (pierwsze pięć lat życia) jest najlepszym okresem na zapoczątkowanie systematycznej edukacji środowiskowej. Wtedy, bowiem psychika dziecka jest bardzo plastyczna , a dokonane w niej zmiany są fundamentem przyszłych zachowań. Dziecko w wieku przedszkolnym przejawia naturalną wrażliwość na otaczające je środowisko, ciekawość będąca początkiem rozwoju zainteresowań poznawczych, warunkujących zrozumienie środowiska przyrodniczo-społecznego, a także emocjonalną chęć działania na rzecz ochrony przyrody . Dodatkowo dobre ,,wzorce środowiskowe” są przenoszone do domu. W ten sposób dziecko staję się nauczycielem własnych rodziców.

W przedszkolu, gdzie nie ma granic między przedmiotami, realizacja celów wychowawczo-dydaktycznych edukacji środowiskowej jest stosunkowo prosta. Cele te powinny mieć podejście holistyczne (całościowe). Wiedzę o środowisku, jego ochronie i zagrożeniach trzeba łączyć z kształtowaniem wrażliwości, szacunkiem dla przyrody oraz wyrabianiem postaw przyjaznych środowisku (np. umiejętność racjonalnego korzystania z dóbr naturalnych). Efekty edukacji będą tym skuteczniejsze, im praca nauczyciela będzie lepiej przemyślana i realizowana przy użyciu odpowiednio przygotowanych materiałów, środków, form i metod dydaktycznych.

Opracowała: mgr Elżbieta Majchrzak